Het Amsterdamse Netwerk Eenzaamheid

Blog

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Praesent consectetur commodo nunc. Curabitur euismod tortor nec ipsum aliquet, eget luctus libero bibendum. Aliquam erat volutpat. Ut a nibh vel tellus vestibulum laoreet eget id justo. Maecenas quis sapien hendrerit, elementum velit in, semper leo. Proin augue ante, vestibulum quis mattis sed, pellentesque eget eros. Donec ac dui ut ipsum tincidunt rutrum. Vivamus a enim quis ligula tristique iaculis. Fusce sem enim, accumsan porta bibendum eget, iaculis a metus.

'Falen is het grootste moderne taboe'

De achtste avond van de Week tegen Eenzaamheid in Pakhuis de Zwijger staat op 28 september 2017 in het teken van suicide onder mannen. Hoewel vrouwen twee keer zo vaak depressief zijn dan mannen, plegen mannen twee keer zo vaak zelfmoord, aldus de statistieken.

280917_zwijger_lowres (26).jpg

Centraal staat het boek 'Man o Man' van Zin-hoofdredacteur Nathan Vos, dat hij schreef naar aanleiding van de zelfmoord van zijn broer David. Hij onderzoekt daarin 'waarom mannen zo lopen te klooien'. Pakweg de helft van de zaal heeft het boek gelezen; een nog groter deel heeft er in de media over gehoord.

Moderator Gian van Grunsven interviewt Nathan Vos eerst kort over zijn boek en bevindingen. Daarna wordt er doorgepraat met een panel, bestaand uit hoogleraar suïcidepreventie Ad Kerhof, theatermaker Lucas de Man (van theatervoorstelling De Man is Lam) en dichter/schrijver Erik Jan Harmens, aan de hand van stellingen over erkenning, isolement en mogelijke oplossingen.

De neiging van veel mannen is om zich naar binnen te keren als ze ergens mee kampen.
— Nathan Vos

Wat is 'de klooiende man'?

Nathan Vos: Een man die niet weet wat het is om een man te zijn; die daar is ingerold. Die zich amper tot zichzelf, zijn driften en de wereld verhoudt. Het gebrek aan delen, alles zelf willen oplossen kan best gevaarlijk zijn.

Waarom vragen mannen geen hulp?

Nathan Vos: Ze hebben het gevoel niet goed genoeg te zijn, te falen. Maar als ik ernaar vroeg, zei mijn broer altijd: 'het gaat goed'. Dus we wisten niet hoe slecht het met hem ging, en toen we wel iets vermoedden, ging het al veel slechter dan we dachten.'

Wat is de rol van een vaderfiguur?

Nathan Vos: De vader is de aangewezen persoon om van de jongen een man te maken: hoe met vrouwen om te gaan, hoe de man des huizes te zijn. De jaren tussen je 12e en 16e zijn daarvoor cruciaal. Ook als je een rotvader had: zoek hem op, vermijd wrevel en verwijten, stel vragen: Hoe deed je dat vroeger? Wat vond je van mij?

280917_zwijger_lowres (10).jpg

Wat is piekeren?

Ad Kerkhof: Piekeren is variatieloos in herhaling vallen, waardoor je uitgeput raakt en je terugtrekt in jezelf. Ik hoor vaak dat iemand de laatste dagen voor een suïcide enorm liep te piekeren. Op zich is piekeren prima, dat doet iedereen wel eens. Het is een manier om een probleem op te lossen. Maar als het een herhaling wordt, zonder dat zich een oplossing aandient, dan vervalt het in: 'Waarom kan ik dit niet oplossen?' en gaat het richting depressie, slapeloosheid en wordt het 'ik doe er niet toe, niemand zal me missen, ik ben toch niet goed genoeg.' Wat dan volgt is een verlies van controle en wil; het wordt een obsessie. Mensen zijn dan zichzelf niet meer, hebben geen keuze meer, raken buiten zichzelf, kunnen niet anders dan de laatste nooduitgang nemen, wat een ontsnapping is uit de eigen gedachten van pijn, schuldgevoel en angstbeelden waarvan het gevoel is dat je die niet mag denken: het wordt een draaikolk.

Welke signalen zijn er om te zien dat het slecht met iemand gaat?

Nathan Vos: Als iemand niets meer met zijn omgeving heeft en geen angst meer heeft voor de dood.

Ad Kerkhof: Als je drie dagen hetzelfde riedeltje afdraait en niet meer slaapt, ga dan meteen naar de dokter. De inhoud van je gedachten doet er dan niet meer toe; zijn meestal totaal losgezongen van de werkelijkheid.

Is dood willen taboe?

Lucas de Man: Ik waardeer het dat in het boek onderscheid wordt gemaakt tussen mensen die okay zijn met zichzelf maar dood willen - wat taboe is; aan de dood denken is 'fout' - en mensen die willen ontsnappen aan hun gedachten.

Mensen die dood willen zijn ben ik nog nooit tegengekomen.
— Ad Kerkhof

Ad Kerkhof: Dat is enkel een tussendoel. Het ware doel is: stoppen met denken; rust in de chaos zoeken, door de dood.

Lucas de Man: Daar heb je het al. Ik ken wel mensen met de consequente wens dood te willen zijn.

Ad Kerkhof: Dat heet een depressie.

Lucas de Man: Ik doel op het filosofische verschil. Dood willen wordt alleen maar negatief gekleurd, als een te bestrijden ziekte. We gaan er niet komen als je daar niet naar mag verlangen.

280917_zwijger_lowres (12).jpg

Ad Kerkhof: Dood willen is geen vrije keuze. Mensen die dat willen zijn zichzelf niet. Niemand weet wat dood zijn inhoudt, dus kun je dat ook niet willen. Suïcide is vergelijkbaar met de mensen die met het vuur in de rug van de Twin Towers sprongen: je wil niet verbranden door je eigen gedachten, dus dan spring je; het is geen vrije keuze.

De dood hoort bij de absurditeit van het leven. Niemand zegt dat je moet leven.
— Lucas de Man

Lucas de Man: Een depressie wordt gezien als een negatief iets, maar het kan mensen ook veel brengen. Ik kan me niet voorstellen dat zelfdoding enkel als zelfvlucht bestaat. Wat ook kan, is dat je besluit: het is mooi geweest, ik heb gedaan wat ik wilde, ik ben klaar.

Waar kun je eigenwaarde uit halen?

Erik Jan Harmens: Ik dronk veel te veel, maar nadat ik daarmee stopte, liep m'n huwelijk op de klippen en moest ik een tijdje weer bij mijn moeder in trekken. Vervolgens bivakkeerde ik in een sta-caravan: ik dacht niet dieper te kunnen zinken. Maar toen ik bedacht wat ik dan had, was het mijn poëzie. Heel concreet, 35 gedichten die ik aan de wanden had geprikt. Dat gaf me een geluksgevoel.

Wat wordt er van mannen verwacht?

Lucas de Man: De definitie van wat een man of vrouw sterk maakt, is veranderd. Ik merk onder mijn vrienden dat het niet meer duidelijk is wat er van hen wordt verwacht. Blijkbaar hoort er van alles, en als je daar niet aan beantwoordt ben je een looser.

280917_zwijger_lowres (15).jpg

Psychiater Glenn Helberg vanuit de zaal: Er rust in onze maatschappij inderdaad een taboe op de dood. Er is leven en dood en mensen kunnen die keuze maken. Leven doet pijn, maar we willen graag goed zijn, we hopen dat alles goed komt. Ik zie kinderen, ook jongens, huilen, maar onderweg gebeurt er iets dat maakt dat dat niet meer gebeurt: dat wordt door de maatschappij gesanctioneerd. Zowel mannen als vrouwen moeten over hun gevoelens leren praten. Voelen is iets anders dan denken. En voelen blijkt vaak totaal iets anders dan doen.

 

Wat is het belang van praten over je gevoelens?

Iemand in de zaal: Ik was elf jaar toen ik bedacht dat het leven het misschien ook niet waard kon zijn. Praten is denken in woorden. Het is de kunst de vertaalslag te maken tussen die woorden en het gevoel dat daaronder ligt. Dat kun je leren door meer met elkaar te praten, de grens tussen voelen en de buitenwereld te verkennen. Sinds ik daar mee bezig ben voel ik me meer met anderen en de wereld verbonden.

Je moet de ruimte durven nemen om te zeggen wat je bezighoudt.
— Erik-Jan Harmens

Lucas de Man: Het helpt ook als er iemand luistert.

Erik-Jan Harmens: Voorheen deed ik dat enkel als ik de oplossing al had. Of wanneer iemand me iets vroeg. Ik vind het moeilijk mezelf die ruimte te gunnen omdat ik me minder voel.

Wat helpt?

Nathan Vos: Je kunt mensen niet verplichten te praten. Ik heb het wel geprobeerd, bij een psycholoog op de bank, via stembevrijding, met behulp van MDMA, maar het blijft lastig. Die begeleide MDMA-trip hielp, maar ik raad 'm niet aan. Dat haalt op chemische wijze obstakels uit de weg. Ik had de mazzel dat mijn pa voorbij kwam, die al vijftien jaar dood is: ik heb 't met hem goed kunnen maken, afscheid kunnen nemen.

Ad Kerkhof: Een familie-opstelling kan helpen bij suïcidale mensen om zich tot hun familie te verhouden. Waarom ontlopen mensen elkaar? Omdat ze bang zijn voor andermans oordeel. Mannen moet je soms ook gewoon met rust laten. Laat hem alleen in zijn schuurtje en hij is na drie uur vergeten dat-ie een probleem had.

Lucas de Man: Mijn vader was geen prater. Ik vond hem daarom een looser, terwijl hij uit liefde vogelhuisjes voor ons bouwde. Ik zag vervolgens dat ik de looser was dat ik van hem eiste te praten. Praten is slechts een metafoor om je gevoelens te uiten; dat kan ook op andere manieren. Want zeg je ook echt iets als je praat?

Wat minder focus op ‘hoe doe ik het beter’ zou helpen.
— Lucas de Man

Erik Jan Harmens: Wat mij rust brengt, is hardlopen: fijn gedachtenvrij.

Lucas de Man: Laat mij maar lekker denken hoor; ik pieker niet zo vaak.

Ad Kerkhof: Wat helpt als je depressief bent, is je realiseren dat je dat bent, door te kijken naar de hoevelheid en frequentie van het piekeren.

Lucas de Man: Als iemand het niet meer aankan, kan hij het niet meer aan. Af en toe gaat er ook iemand dood. We kunnen niet alles oplossen. Je zult je best doen en je zult falen, als moeder en als vader. Dat is menselijk.